Saab skończył 60 lat!
Czy wiecie, że pierwszy Saab...
Został pokazany w... stołówce pracowniczej? Albo, że James Bond jeździł saabem 900 Turbo? A słyszeliście może, że Saab produkował nie tylko samoloty, ale także... przyczepy kempingowe i wodoloty? Oto 60 klejnotów z historii szwedzkiej marki...
Debiutanckie auto Saaba, wtedy jeszcze spółki lotniczej, został pokazany dokładnie 10 czerwca 1947 r. Wiekopomny fakt wydarzył się... w stołówce zakładowej głównej siedziby firmy w Linköping w Szwecji.
Teraz Szwedzka marka świętuje 60 lat obecności na drogach, w ponad 60 krajach. Z okazji szacownego jubileuszu przedstawiamy sześćdziesiąt wydarzeń i faktów z historii marki, których pewnie nie znacie...
1. Greta Molander, urodzona w Szwecji, rozpoczęła rajdową karierę w 1929 r. Była pierwszą kobietą-kierowcą, która w rajdzie Monte Carlo zdobył dla Saaba nagrodę. W 1952 roku zwyciężyła w Pucharze Kobiet, dziesięć lat przed pierwszym z dwóch zwycięstw Erika Carlssona w klasyfikacji generalnej tego rajdu.
2. Saab rozważał również możliwość zaangażowania się w przemysł stoczniowy. Po wojnie powstało nawet kilka łodzi z aluminiowymi kadłubami, wliczając w to wodoloty. Ostatecznie jednak uznano, że w dalszej perspektywie produkcja samochodów da większe zyski.
3. Ból pleców jednego z menedżerów Saaba spowodował opracowanie i instalację podgrzewania siedzeń, innowacji Saaba z 1971 roku. Rozwiązanie szybko zyskało zwolenników i w efekcie trafiło do produkcji seryjnej.
4. W 1946 roku model prototypowego Saaba 92 w skali 1:10 był badany i dopracowywany w lotniczym tunelu aerodynamicznym. Wśród producentów samochodów takie testy były rzadkością. Konstruktorom udało się osiągnąć współczynnik oporu powietrza 0,32 - wyjątkowo niski jak na tamte czasy, a i dziś niektóre auta mogą o nim pomarzyć.
5. Podobnie jak Forda model T, pierwsze Saaby 92 można było zamówić w dowolnym kolorze pod warunkiem, że była to... butelkowa zieleń. Lakier był powszechnie dostępny z nadwyżek producentów sprzętu wojskowego. Do 1952 roku Saab nie oferował samochodów w innych kolorach karoserii.
6. W 1993 roku Saab zaadoptował rozwiązanie stosowane wcześniej tylko w kokpitach samolotów. Nowy saab 900 został wyposażony funkcję Night Panel, która umożliwia kierowcy wyłączenie podświetlenia deski rozdzielczej, za wyjątkiem prędkościomierza. Wszystko po to by nie pozbyć się lampek rozpraszających wzrok podczas jazdy nocą. To prawie jak w nocny lot myśliwcem...
7. Guru Saaba ds. silników, Dr Per Gillbrand, lub też ojciec seryjnego zastosowania turbosprężarki w samochodach osobowych - w bardzo prosty sposób podsumowywał własne dokonania w tej dziedzinie - "Wszystkie silniki mają pompy oleju, benzyny i wody. Dlaczego więc nie miałyby mieć pompy powietrza?! Na tym przecież polega turbodoładowanie! Dziwne, że wszystkie silniki nie są wyposażone w takie urządzenie!” Wierność turbodoładowaniu trwa do dziś, i oby tak dalej...
8. W 2000 roku Saab zorganizował prawdziwie podniebną prezentację samochodu. Najprawdopodobniej, była to pierwsza impreza tego typu przeprowadzona na takiej wysokości. Saab 9-5 Aero Kombi został pokazany dziennikarzom 2650 metrów n.p.m., w okolicach kurortu narciarskiego Nowy Meksyk w Górach Skalistych w USA. Próby na zamkniętym pasie startowym wykazały, że system zarządzania silnikiem saab trionic bez problemu radził sobie z rozrzedzonym powietrzem, utrzymując pełne osiągi silnika turbodoładowanego.
9. W 1966 roku, by utrzymać w tajemnicy przed oficjalną premierą najnowszy model saab 99, testy wytrzymałościowe prototypów zorganizowano w starym hangarze lotniczym. Podczas badań długodystansowych trwałości układu napędowego auta jeździły na okrągło przez kilkanaście dni!
10. Najlepiej sprzedającym się saabem wszechczasów był klasyczny model 900 pierwszej generacji. W latach 1978-1993 wyprodukowano 908 817 sztuk, z czego 48 888 w wersji kabriolet. 13 lat po zakończeniu produkcji, dziewięćsetki, powszechnie uznawane za jedne z najbardziej charyzmatycznych produktów Saaba, wciąż liczne jeżdżą świecie osiągając rekordowe przebiegi.
11. W 2006 roku, 20 lat po wprowadzeniu do produkcji, łączna sprzedaż kabrioletów Saaba przekroczyła ćwierć miliona sztuk.
12. Kiedy kamera idzie w ruch i zaczyna się akcja, kabriolety Saaba często grają jedną z ról. Jack Nicholson "Lepiej być nie może", Matt Damon "Krucjata Bourne'a", Richard Gere "Diagnoza zbrodni" - wszystkie te gwiazdy pojawiały się na ekranie w towarzystwie saaba kabrio.
13. Już w 1952 roku, szwedzki producent umieścił bak saaba 92 nisko pomiędzy tylnymi kołami. To była nowość w konstrukcji samochodów, która poprawiła bezpieczeństwo i dała lepszy rozkład masy.
14. W 1991 roku, w saabie 9000CS, wdrożono inne nowatorskie rozwiązanie - z przodu siedzisk foteli pojawiła się kieszeń ściągana gumką. Teraz inni producenci korzystają z tego praktycznego pomysłu.
15. Płynny ruch uchwytu na napoje wysuwającego się z konsoli saaba 9-5 zrobił takie wrażenie na brytyjskim dziennikarzu gazety “The Times”, że porównał go... do widoku myśliwca saab grippen opuszczającego podwozie tuż przed lądowaniem. Ciekawe co było w kubku, stojącym w tym cudownym uchwycie?
16. Długa i płaska krzywa charakterystyki przebiegu momentu obrotowego turbodoładowanych silników Saaba porównywana jest często do kształtu płaskowyżu Awers Rock w Australii.
17. Gunnar Ljungstrom, inżynier lotnictwa, szef projektu "saab 92", zachował swoje twórcze zdolności jeszcze długo po przejściu na emeryturę. Mając ponad osiemdziesiąt lat zaprojektował drewniane krzesło, które szybko można zmienić w drabinkę, bardzo przydatną starszym ludziom w pracach domowych.
18. Dlaczego stacyjka pomiędzy przednimi fotelami? To miejsce łatwo dostępne i dobrze widoczne, w pobliżu dźwigni hamulca i zmiany biegów. Ograniczenie ryzyka uszkodzenia kolana w wypadku. Poza tym w samolotach większość urządzeń sterowania i kontroli ulokowanych jest na środkowej konsoli!
19. W 1985 roku pierwszy prototyp Saaba, EV-1, miał dachowe baterie słoneczne. Zasilały one wentylatory utrzymujące chłód we wnętrzu podczas postoju w wysokiej temperaturze. Mało tego, pojazd został wyposażony w "samoreperujące się" zderzaki i zestaw wskaźników z funkcją Night Panel. Oba te rozwiązania trafiły do produkcji seryjnej.
20. Szyny bagażowe montowane w saabach 9-5 sportkombi powstały z inspiracji patentem służącym do montowania foteli w kabinach samolotów pasażerskich. Uchwyty te są na tyle mocne, by utrzymać cały ciężar samochodu. Podczas brytyjskiej prezentacji prasowej, w 1998 roku, cały samochód (bez płynów „ustrojowych”) zaczepiony jedynie na dwóch zaczepach uniósł dźwig.
21. Prototypowy Saab Aero X z 2006 roku, daje kierowcy 180-stopniowe pole widzenia. Dzięki zastosowaniu szklanej czaszy, unoszonej na wzór owiewki kokpitu myśliwca, wyeliminowano słupki dachowe, a nawet drzwi. Prototyp, pokazany światu na salonie Genewskim, zdobył mnóstwo nagród. .
22. Nazwa marki Saab jest skrótem od Svenska Aeroplan Aktiebolaget, szwedzkiej spółki lotniczej założonej w 1937 roku.
23. Z 16 głównych konstruktorów pierwszego saaba tylko dwóch miało prawo jazdy - kierownik projektu Gunnar Ljungstrom i kierowca testowy Rolf Mallde.
24. Oznaczenie "92" jakie dostał pierwszy "ziemski" saab było kolejnym numerem po serii projektów cywilnych samolotów. Saab 91 był 2-miejscowym samolotem treningowym, a Saab 90 samolotem pasażerskim, 24-miejscowym.
25. Sixten Sason, projektant pierwszych modeli Saabów, od 92 po 99, był wybitnym przedstawicielem nowej dyscypliny - sztuki wzornictwa przemysłowego. W innych branżach, wykonał m.in. projekty aparatu fotograficznego Hasselblad, silniki Husqvarny i produkty AGD firmy Electrolux.
26. W piwnicach jednego z domów w Trollhattan, rodzinnym mieście Saaba, znajdują się rysunki naścienne przedstawiające sceny z czasów nordyckich. Jest tam również duży szkic saaba 92 podpisany przez Sixtena Sasona. Malowidło z 1955 roku uważane jest za dzieło samego Sasona, powstałe podczas jednej z imprez towarzyskich.
27. Czterowymiarowy prototyp saab 9X - pokazany w 1991 roku na wystawie we Frankfurcie - łączył w jednej konstrukcji, różne nadwozia: coupé, roadstera, kombi i pick-up’a.
28. "Toppola Camper" to niezwykły wynalazek turystyczny, popularny w Szwecji wśród właścicieli hatchbacków 99 i pierwszej generacji modelu 900. Błyskawicznie przeistaczał ich samochody w pojazdy kempingowe. W środku była, kuchenka, ogrzewanie, podwójne łóżko i przestrzeń mieszcząca ludzi w pozycji wyprostowanej. Moduł, przypominający samochodowy plecak, był montowany po usunięciu tylnych drzwi bagażnika.
29. Stalowe płaty karoserii pierwszego prototypu saaba (92.001), zbudowanego w 1946 roku, formowane przy pomocy specjalnych młotków, umieszczone były na drewnianych formantach stojących na wyściółce ...z końskiego nawozu. Elastyczność „podłoża” dawała rzemieślnikom lepsze wyczucie narzędzi. Co ciekawe, pierwszą drewnianą makietę, zamiast lakierem, pokryto lśniącą, czarną pastą do butów.
30. Numery - 94, 97 i 98 - zostały przyznane trzem projektom, z których tylko jeden trafił do produkcji. Auto oznaczone numerem "94" to dwumiejscowy samochód sportowy Sonet 1. W roku 1956 powstało tylko 6 jego prototypów. Symbol "97" był przypisany do sportowych coupé Sonet II i III, produkowanych w latach 1966-1974. “98” był wersją hatchback produkowanego kombi 95. Zapotrzebowanie na tę wersję karoserii uznano jednak za zbyt niskie, by rozpocząć produkcję seryjną.
31. Eric Carlsson przydomek "z dachu" mógł zyskać dzięki nowatorskiej technice, opanowanej ze swoim pilotem Gunnarem Palmem na rajdzie Safari, polegającej na przewracaniu samochodu, aby wyciągnąć go z błota!
32. Sten Wennlo, dyrektor generalny Saaba w latach siedemdziesiątych, był wielkim entuzjastą rozwoju silników turbodoładowanych. Podczas nieoficjalnych nocnych jazd testowym saabem turbo, zatrzymał się w przypadkowym barze z hotdogami i zadzwonił do głównego inżyniera mówiąc mu, że ma zielone światło na rozpoczęcie produkcji. Właściciel baru stał się potem nabywcą pierwszego turbodoładowanego saaba.
33. Reklama prasowa Saaba z 1957 roku pokazywała funkcjonalność wnętrza modelu 93, aranżowanego jako sypialnia dla dwojga. Reklamówka wywołała w Szwecji wiele kontrowersji. Zdjęcie przedstawiało bowiem młodą parę szykującą się do snu na płasko rozkładanych fotelach. Fakt, że kobieta nie miała na ręku obrączki wywołał liczne protesty. Obrączka została dorysowana.
34. W 1986 roku, saab 9000 turbo pokonał 100 tys, km ze średnią prędkością 213 km/h, zatrzymując się tylko na zmiany kierowców, tankowanie, wymianę opon i przeglądy. Dziesięć lat później, najszybszy z saabów - 900 Turbo - przejechał 40 tys. km uzyskując średnią prędkość 226 km/h. Oba rekordy ustanowiono na torze wyścigowym Talladega w Stanach Zjednoczonych.
35. "78 Saab" to nazwa ... australijskiego zespołu pop-rockowego. Grupa została tak nazwana, bo jeden z jej założycieli posiadał Saaba z roku 1978. Członkowie zespołu zdecydowali, że będzie to bardzo chwytliwa nazwa. Zna ktoś ich twórczość?
36. Na początku lat siedemdziesiątych Saab wspierał młodych sportowców - tenisistę Björna Borga i narciarza Ingemara Stenmarka. Obaj sportowcy, pod parasolem z napisem "Super Szwedzi", lansowali saaba 99 turbo
37. W pierwszych trzech powieściach napisanych przez Jamesa Gardnera w latach 1981-1985, tuż po śmierci twórcy Bonda - Iana Fleminga, James Bond jeździł saabem 900 turbo. Replika samochodu agenta 007, zwana "Srebrną Bestią", jest do obejrzenia w Muzeum Saaba. Samochód ma na pokładzie telefon przenośny z funkcją wiadomości tekstowych i miotacze gazu łzawiącego.
38. Erik Carlsson jest bratem ciotecznym legendy wyścigów GP, Sir Stirlinga Mossa, który był pilotem Erika w rajdzie Safari (1965 r). Niestety, zgubili wówczas drogę i musieli się wycofać. Nie była to jednak wina Stirlinga - zepsuły się urządzenia nawigacyjne.
39. W 1980 roku Saab nakręcił film promocyjny z udziałem gwiazdy tenisa Björna Borga i rajdowego mistrza Stiga Blomqvista. Na filmie Björn Borg uczy Stiga Blomqvista gry w tenisa, a Blomqvist przekazuje Borgowi sekrety pełnej kontroli nad autem. Björn przyznał potem, że było to dla niego jedno z najbardziej stresujących doświadczeń. Mimo to dużo lepiej poradził sobie za kierownicą rajdowego saaba niż Stig na korcie tenisowym.
40. W latach sześćdziesiątych, na niewielką skalę, Saab produkował małą przyczepę kempingową - saabo. Mimo prostoty, była funkcjonalna. Wiele egzemplarzy przetrwało do dziś w rękach kolekcjonerów.
41. Saab AlcoKey, czyli urządzenie, które nie pozwala uruchomić samochodu, jeśli w oddechu kierowcy wykryje zbyt duże stężenie alkoholu jest testowane przez zarządzających firmą. Podobno jeszcze żaden z nich nie wzywał taksówki...
42. Obecnie, baza danych Saaba zawiera opisy ponad 6100 wypadków drogowych z udziałem samochodów Saab. Najstarszy zapis pochodzi z roku 1948 roku.
43. Najszybszym produkowanym saabem w historii firmy jest współczesny 9-3 sportsedan z 250-konnym silnikiem 2.8 V6 Turbo, także jako sportkombi i kabriolet. 30 lat temu turbodoładowanie zapoczątkował model 99 turbo.
44. W 1982 roku Saab był pierwszym, który w produkcji klocków hamulcowych i tarcz sprzęgła zrezygnował z azbestu. W 1991 roku przestał stosować w klimatyzacji samochodowej freon (CFC - chloroflorowęgiel).
45. W 1996 roku, 40-letni sportowy Sonet I z Muzeum Saaba, z Erikiem Carlssonem za kierownicą, ustanowił nowy szwedzki rekord prędkości - 159,4 km/h, w kategorii samochodów z silnikiem 750 cm3. Wszystkie sześć wyprodukowanych egzemplarzy tego auta wciąż istnieje, z czego dwa stoją w muzeum producenta.
46. Saab 9-5 BioPower jest jedynym na świecie samochodem, który zasilany bioetanolem uzyskuje dużo wyższą moc silnika i lepsze osiągi, a także emituje mniej dwutlenku węgla. Szybki i czysty.
47. Ze względu na bezpieczeństwo pasażerów w razie dachowania, rama konstrukcyjna przedniej szyby 9-3 kabrio jest w stanie utrzymać 3,5 tonowy ciężar. Dla porównania - dopuszczalna masa całkowita auta - 2,2 tony.
48. Od połowy lat osiemdziesiątych Saab przeprowadza próby zderzeniowe modeli rozpędzonych do 70 km/h z 350 kilogramowym manekinem łosia. Bliskie spotkania z tymi zwierzętami są bardzo częstym zjawiskiem na wiejskich drogach Szwecji.
49. Na drodze do zwycięstwa w brytyjskim rajdzie RAC w 1962 roku, Erik Carlsson wprawił jednego z właścicieli zaparkowanych nieopodal saabów 96 w kompletne osłupienie, "pożyczając" jeden z elementów tylnego zawieszenia. Obaj panowie zostali potem dobrymi przyjaciółmi.
50. Najbardziej ekstremalną formą modelu saab 9-3 sportsedan jest 550-konny samochód, którym Per Eklund startuje w cyklu Mistrzostw Europy w Rallycrossie. Dzięki napędowi na cztery koła, auto przyspiesza od 0 do 100 km/h w 2,2 sekundy!
51. W razie uderzenia, środkowy słupek drzwiowy modeli 9-3 i 9-5, działa jak wahadło, przekazując energię możliwie najdalej od kabiny pasażerskiej.
52. W 1997 roku, wraz z modelem 9-5, pojawiły się aktywne zagłówki saaba (SAHR) - system ochrony kręgów szyjnych podczas uderzeń w tył pojazdu.
53. Saab BioPower Hybrid, hybrydowy 9-3 kabrio. W konstrukcji wykorzystano napęd elektryczny połączony z turbodoładowanym silnikiem zasilanym czystym etanolem. Jest to też pierwszy na świecie samochód hybrydowy z miękkim, otwieranym dachem.
54. Saab opracował jednostkę napędową typu "flex-fuel", która może być zasilana czystym E100 (spirytusem) - dzięki czemu do atmosfery ziemskiej nie trafia np. dwutlenek węgla. Technologia została opakowana w prototypowe nadwozie 400-konnego, podwójnie turbodoładowanego saaba aero.
55. Specjaliści Saaba obliczyli, że kierowca modelu 9-5 biopower jeżdżący średnio 15 tys. km rocznie i tankując regularnie E85, zaoszczędzi około 1060 litrów tradycyjnej benzyny a na dodatek nie zatruje środowiska w takim stopniu jak auta ze zwykłymi silnikami.
56. Biznesmen i miliarder, Sir Richard Branson jeździ saabem 9-5 biopower. Jego firma, Virgin Group, zamierza w ciągu najbliższych 10 lat zainwestować kwotę 1,6 biliona funtów w badania i rozwój paliw ekologicznych, takich jak bioetanol.
57. Innowacje Saaba, których nie udało się wprowadzić do produkcji, to na przykład termiczny akumulator gromadzący ciepło dla szybszego rozgrzania silnika podczas niskich temperatur i specjalny pojemnik na spaliny z funkcją zbierania i obiegu zamkniętego gazów wydechowych, służący szybszemu rozgrzaniu katalizatora do temperatury jego pracy. Dlaczego nie? Zbyt drogie w produkcji.
58. Od rozpoczęcia produkcji w 1949 roku, Saab zbudował już ponad 4 miliony samochodów. 4-milionowym autem był 9-3 sportkombi, który zszedł z taśmy montażowej w lipcu 2005 a tereaz stoi w Muzeum Saaba. Milionowym pojazdem był saab 99 combi coupe wyprodukowany w styczniu 1976 roku, dwumilionowym saab 9000 turbo z marca 1987 roku, a trzy milionowym saab 9-5 sedan zbudowany w październiku 1997.
59. W Stanach Zjednoczonych, pewien saab 9000 turbo z roku 1989 pokonał ponad milion kilometrów - to tak, jakby okrążył kulę ziemską 40 razy. Jego właściciel, Peter Gilbert, planuje przekazać swój pojazd do lokalnego muzeum motoryzacji w Wisconsin.
60. W 2006 roku, ponad 130 tys. samochodów zostało sprzedanych na całym świecie. W samej tylko Europie ponad 80 tys. sztuk. Niedługo pojawi się zmodernizowany 9-3 - jeszcze ładniejszy i jeszcze szybszy, od razu w trzech nadwoziach.
Tomasz Sewastianowicz
