Wiesław Chełminiak

Wilno i Lwów odzyskały już należne im miejsce w dziejach naszej kultury. Książka Tadeusza Olszańskiego przywraca pamięć o kolejnym skrawku polskiej Atlantydy, wymazanym z mapy w sposób aż nadto dosłowny. W miejscu, gdzie jeszcze 46 lat temu był Stanisławów, teraz figuruje Iwano-Frankiwsk, miasto poety Jurija Andruchowycza.

Odrabiania popkulturowych zaległości ciąg dalszy. Pół wieku z hakiem po francuskiej premierze trafił do nas komiks "Janko Pistolet" o przygodach niewydarzonych korsarzy z Nantes. O dziwo, rzecz wcale się nie zestarzała - idealnie nadaje się na prezent dla chłopców w wieku od lat siedmiu do stu.

Prawdziwego polskiego szlachcica poznawało się po wąsach, szabli oraz odzieniu. Nieodzownym elementem tego ostatniego był - nieznany zachodniej modzie - wzorzysty, jedwabny pas tkany ze złotych i srebrnych nici. Unikatową kolekcję pasów kontuszowych można podziwiać od dziś na wystawie w Centralnym Muzeum Włókiennictwa w Łodzi.

Rok 2009 będzie rokiem Drakuli. W październiku w Stanach Zjednoczonych zostanie wydana powieść "Dracula: The Un-Dead". Jeszcze wcześniej, bo w maju, rozpoczną się prace nad jej ekranizacją. Współautorem książki jest potomek Brama Stokera, twórcy oryginalnego "Drakuli" sprzed 111 lat.

Po czteroletniej przerwie Wojciech Smarzowski znowu usiądzie na krzesełku z napisem "reżyser". I znowu akcja jego filmu będzie rozgrywała się na głębokiej prowincji oraz w oparach wódki. We wtorek rozpoczynają się zdjęcia do tragifarsy "Dom zły".

W latach 80. nasze kina pękały w szwach nie tylko wtedy, gdy grano "Seksmisję" i "Wielkiego Szu". Imponującą frekwencją mogły pochwalić się także produkcje, na które dziś widzów trzeba by było brać z łapanki. Tę dziwną epokę przypomina nowa kolekcja DVD pod dumnie brzmiącym tytułem "Antologia filmu polskiego".

„Pegaz dęba” na pierwszy rzut oka jest niczym więcej niż kolekcją rymowanych dziwolągów, które wpadły w ręce Juliana Tuwima. Drugi i trzeci rzut przekonują jednak, że mamy do czynienia z czymś znacznie poważniejszym. Ta książka to wehikuł czasu, który przenosi czytelnika do epoki, w której poezja nie była jedynie przyczyną szkolnej udręki, lecz źródłem rozrywki dla każdego, kto potrafił utrzymać pióro w dłoni.

Amerykański reżyser ma pecha do drugiej wojny światowej. Najpierw wygłupił się, oskarżając Clinta Eastwooda o pefidne umniejszanie wkładu czarnoskórych żołnierzy w pokonanie Japonii. Teraz byli włoscy partyzanci zarzucają mu, że rehabilituje faszyzm i fałszuje historię. A wszystko przez film "Cud w Sant Anna".

Zostawił po sobie kilkadziesiąt wspaniałych aktorskich kreacji. Zapamiętamy go jako rewolwerowca z Dzikiego Zachodu Butcha Cassidy'ego i jako genialnego oszusta z filmu "Żądło". Był legendą kina i osierocił miliony wielbicieli. Paul Newman, 83-letni gwiazdor Hollywood, do ostatnich chwil zmagał się z rakiem płuc. Przegrał.

Walka z nadwagą, alkoholowo-sentymentalna edukacja siedemnastolatki i przeżycia polskiej emigrantki w Wielkiej Brytanii to tematy trzech jednoaktówek, które wystawia Narodowy Stary Teatr w Krakowie. Scenariusze postały na podstawie blogów, wybranych przez internautów i teatralne jury.

"Mała Moskwa" pokonała uważane za faworytów Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych obrazy Małgorzaty Szumowskiej, Jerzego Skolimowskiego i Michała Rosy. Dzieło Waldemara Krzystka opowiada o zakazanej miłości Polaka i żony rosyjskiego oficera w latach 60. w Legnicy.

Była pierwszą i ostatnią polską aktorką, która osiągnęła w Hollywood status megagwiazdy. Ekspozycja, poświęcona Poli Negri, a właściwie Barbarze Apolonii Chałupiec, objeżdża świat. Teraz, przy okazji 33 Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych, zawitała nad Bałtyk.

Reżyser-debiutant plus aktorzy-weterani równa się mieszanka wybuchowa. Dokumentalista Jacek Bławut przywiózł na Festiwal Polskich filmów Fabularnych opowieść o pensjonariuszach domu dla emerytowanych aktorów. Gdyńska publiczność oszalała z zachwytu, ale nie wiadomo, czy "Jeszcze nie wieczór" w ogóle trafi do kin. Ten wzruszający film nie ma bowiem dystrybutora.

Wiosną przyszłego roku rozpoczną się zdjęcia do kontynuacji komedii "Lejdis", którą obejrzało 2,5 miliona widzów. Twórcy filmu, Andrzej Saramonowicz i Tomasz Konecki kręcą obecnie komedię "Idealny facet dla mojej dziewczyny" o miłości feministki i kompozytora muzyki sakralnej. Jeżeli widownia tego filmu będzie póltoramilionowa, uznają to za klęskę.

Miasto-palimpsest, niebezpieczne i permanentnie zaniedbane, osaczone przeszłością i stworzone dla kina. Tak widzi włoską stolicę Corrado Augias, autor "Sekretów Rzymu" - pierwszej książki z nowego cyklu poświęconego europejskim metropoliom.