Marcin Król

Nie jest prawdą, że autorytety już nie istnieją, że społeczeństwo ich nie potrzebuje lub że w demokracji wszyscy jesteśmy równi i nikt nie może stanowić wzoru dla innych. W pewnych okresach, zwłaszcza w czasach stabilnych, wzory i autorytety nie są nam pilnie potrzebne. Ale niech tylko pojawi się ślad zagrożenia tej stabilności (gospodarczej, finansowej czy militarnej), natychmiast ich szukamy. Jeżeli sięgniemy wyobraźnią nieco dalej, to dostrzeżemy, że nastąpiła niezwykła zmiana dotycząca istniejących lub potencjalnych autorytetów.

Na początku 1979 r. ukazał się pierwszy numer podziemnej „Res Publiki”, a w nim nasza duma, czyli wielki tekst Stefana Kisielewskiego „Czy geopolityka straciła znaczenie?”. Wokół tego tekstu rozgorzała wielka dyskusja, wielka jak na tamte czasy i prasę nielegalną. Kisiel argumentował, że wbrew ówczesnym poglądom (na przykład Kissingera) geopolityka jest równie ważna jak w XIX wieku, jego oponenci, że są już tylko mocarstwa, a rola państw narodowych jest znikoma, zwłaszcza wobec istnienia broni nuklearnej. 

Z okazji opublikowania książki o Angeli Merkel polska prasa zamieszcza wywiady z jej autorem Stefanem Korneliusem. W jednym z nich powiada on, że Niemcy oczekują polityki małych kroków, a poparcie dla Merkel wynika z tego, że taką politykę prowadzi.

Nie chcę, nie daj Boże, obrażać pani posłanki, ale wiadomość: „Beata Kempa pisze list do Meryl Streep”, jaką dostrzegłem na jednym z informacyjnych portali internetowych, wprawiła mnie w dobry humor na cały dzień. Anglicy mówią w takim przypadku „made my day”.

Jak to wymyślił niezapomniany Jakub Karpiński, naszym programem minimum wobec Niemiec jest: „Nie będzie Niemiec pluł nam w twarz”. Ponadto Niemcy wywołali wojnę i zrobili mnóstwo podłych rzeczy. Jednak nawet to nie usprawiedliwia kłamstw. A ponieważ ostatnio wiele zajmowałem się Bismarckiem, więc kupiłem książkę Jeana-Paula Bleda „Bismarck”, opublikowaną niedawno przez wydawnictwo Muza. Autor średni, tłumaczenie marne (stale „Bund” zamiast „Związku Niemieckiego”), ale okładka woła o pomstę do nieba. Otóż zapewne w celach komercyjnych powyżej tytułu na okładce – „Bismarck” – jest zaskakujący dopisek: „Zaciekły wróg Polaków”. Na okładce z tyłu jeszcze więcej o tej zaciekłości, ale bez podpisu autora.

Stefan Niesiołowski uznał, że Meryl Streep nie jest inteligentką. Niech mu będzie, chociaż Meryl Streep skończyła Yale University, a w Ameryce pojęcie „inteligenta” nie funkcjonuje. Zresztą spory o inteligenckość Meryl Streep są doprawdy zabawne w obliczu jej mistrzowskich interpretacji aktorskich, dla przypomnienia: nie tylko filmowych, ale i scenicznych. I co nietypowe – aktorka ma wzorową, jak na ten zawód i kraj, rodzinę.

Przerywam na razie cykl samorządowy i chcę trochę pomarzyć. W końcu każdemu wolno. Otóż w czasach zastygłej i spetryfikowanej demokracji jedyna nadzieja jest w demokracji lokalnej. Założywszy, że pogląd ten jest uzasadniony, jak można by sobie wyobrazić przyszłość demokracji samorządowej?

Radnych wybieramy, a w każdym razie powinniśmy wybierać, spośród ludzi posiadających wiedzę o świecie i umiejętności, a wobec tego bardzo zajętych. Tylko dla nielicznych dieta za posiedzenie rady powinna stanowić dostateczną rekompensatę, chociaż wiadomo, że często jest inaczej.

Wyjątkowo nielogiczne i nieporządne są przepisy dotyczące władzy samorządu i jego kierownictwa na rozmaitych poziomach od gminy przez miasto, powiat i województwo. Zapewne doprowadzić do prawnego ładu przed wyborami samorządowymi już się nie da, ale warto, by wyborcy wiedzieli, na co głosują, jakie instytucje są powoływane w wyniku ich decyzji.

Przewodniczący rady gminy czy powiatu, dzielnicy lub miasta - to niezbyt fortunnie, od strony prawnej i administracyjnej, skonstruowane stanowisko. Jest radnym wybieranym przez radnych i - ewentualnie - odwoływanym przez radnych. Teoretycznie odpowiada za niewiele, ale faktycznie jego odpowiedzialność jest większa niż uprawnienia, jakimi dysponuje.

Rola opozycji w samorządzie jest zupełnie inna niż opozycji w parlamencie. W Polsce często o tym zapominamy. O ile nieistnienie opozycji w demokratycznie wybranym parlamencie byłoby sprzeczne z zasadami demokracji i niebezpieczne dla samego jej trwania, o tyle opozycja w organach samorządowych może, ale nie musi istnieć - zauważa prof. Marcin Król w komentarzu dla "Dziennika Gazety Prawnej".

Znane problemy z budżetem w Stanach Zjednoczonych, przecież jednej z najwspanialszych demokracji na świecie, skłaniają do zastanowienia nad systemem partyjnym, czy raczej nad tym, jak dalece w demokracji partie mogą się wzajemnie kontestować. Wszyscy przecież zgadzamy się, że musi być opozycja, że rolą opozycji jest krytyka rządu, że opozycja walczy o przejęcie władzy, że wreszcie musi się różnić poglądami na wiele spraw, ale niekoniecznie na wszystkie. 

Czytam zachodnie dzienniki i dowiaduję się, że - nawet to nie jest specjalnie dziwne - na czele książkowych bestsellerów roku są wszędzie "Harry Potter" oraz "Kod Leonarda da Vinci" Dana Browna. W Polsce też.

Od lat 70. XX wieku wielokulturowość była nie tylko faktem w takich krajach jak Stany Zjednoczone, ale także normą. Trzeba ją było popierać, co miało urok polegający na promowaniu różnorodności. Należało zarazem szanować wielokulturowość, gdyż stanowiła ona wyraz zróżnicowanych „tożsamości” rozmaitych grup społecznych, przede wszystkim narodowych i plemiennych, ale też obyczajowych, seksualnych czy pokoleniowych. 

Przez kilka lat byłem jurorem European Research Council i chociaż nie wolno mi opowiadać szczegółów, to mogę przytoczyć jeden fakt: otóż ta ważna instytucja, przyznająca granty nawet w wysokości kilkunastu milionów euro, wyraźnie popiera projekty zbiorowe, a zwłaszcza międzynarodowe (najlepiej kilka krajów). Piszę wyłącznie o humanistyce. W Polsce wielu grantodawców przyjmuje podobne zasady, a przecież wszystkie bez wyjątku wielkie dzieła w zakresie humanistyki powstały w samotności. Samotności czasem niemal obsesyjnie strzeżonej, jak w przypadku Montaigne’a czy Nietzschego.