Ekonomiczny Nobel po raz 57. W poniedziałek poznamy zwycięzcę lub zwycięzców

Ogłoszenie nazwiska lub nazwisk noblistów będzie transmitowane o godz. 11.45 na stronie internetowej Fundacji Noblowskiej (www.nobelprize.org).

Nobel z ekonomii właściwie nazywa się Nagrodą Banku Szwecji w dziedzinie nauk ekonomicznych dla uczczenia pamięci Alfreda Nobla. Jako jedyna przyznawana nagroda nie została przewidziana w testamencie Alfreda Nobla, a ufundował ją w 1968 r. Centralny Bank Szwecji z okazji 300-lecia swojego istnienia. Komitet ds. Nagrody wyraził zgodę na tę inicjatywę i od 1969 r. systematycznie przyznawane jest to wyróżnienie.

Ustanowienie Nagrody Nobla z ekonomii jako dziedziny niewymienionej w testamencie fundatora budziło ogromne kontrowersje. Ostatecznie Fundacja Noblowska zdecydowała, że będzie to jedyny wyjątek i nie będzie już nagród Nobla w kolejnych dodatkowych naukach. W Szwecji uważa się, że Fundacja Noblowska popełniła błąd, zgadzając się na wyróżnienie w dodatkowej kategorii. Alfred Nobel, mimo że na swoich wynalazkach dorobił się fortuny, bardziej niż ekonomią interesował się sprawami społecznymi.

Ekonomiczny Nobel po raz 57. W poniedziałek poznamy zwycięzcę lub zwycięzców

Przez długi czas na powstanie nagrody w dziedzinie ekonomii nie zgadzała się rodzina Nobla. Niechętny był także Norweski Komitet Noblowski przyznający Pokojową Nagrodę Nobla. W latach 90. w Szwecji postulowano nawet rezygnację z przyznawania tej nagrody.

Ekonomiści otrzymujący nagrodę zobligowani są do wygłoszenia wykładu przed uroczystością wręczenia Nagrody, która odbywa się 10 grudnia, w rocznicę śmierci Alfreda Nobla (w 1896 roku).

Pierwszą nagrodę dostali wspólnie Holender – Jan Tinbergen – oraz Norweg – Ragnar Frisch. Doceniono ich pionierskie prace z zakresu ekonometrii, a także zastosowanie modeli dynamiki do analizy procesów gospodarczych. Tytuł wykładu podczas uroczystości wręczenia Nagrody Nobla Frischa brzmiał „Od utopijnych teorii do praktycznych zastosowań – przypadek ekonometrii”, a Tinbergena – "Istota modeli – doświadczenia i prognozy".

W ubiegłym roku nagrodzono trzy osoby, tj. turecko-amerykańskiego ekonomistę Darona Acemoglu oraz Brytyjczyków Simona Johnsona i Jamesa A. Robinsona za badanie nad znaczeniem instytucji społecznych dla dobrobytu kraju. Ich zdaniem społeczeństwo o słabych rządach prawa i instytucjach, które wykorzystują ludność, nie generuje wzrostu ani zmian na lepsze.

Dotychczas laureatami zostają przede wszystkim Amerykanie. Ma to związek nie tylko z rozwojem nauk ekonomicznych na uniwersytetach w USA, ale też z istnieniem długiej tradycji gospodarki rynkowej w tym kraju, czyli naukowcy mają źródła, dane oraz archiwa. Komitet noblowski nagradza głównie mężczyzn, z małymi wyjątkami z ostatnich lat.

Werdykty pokazują, że Nobel z nauk ekonomicznych nie musi dotyczyć kursów, pieniędzy i giełdy – ale może być przyznany szerzej za badania nad instytucjami, ubóstwem czy karierą kobiet. Nagrodę Nobla z ekonomii można otrzymać nawet za badania nad psychologią wyboru konsumenckiego. Podkreśla się, że ekonomiczny Nobel jest nagradzany za osiągnięcia, które mają bezpośredni wpływ na życie człowieka.

Nagroda Nobla z ekonomii to jedyna, która jest finansowana przez centralny Bank Szwecji, nie pochodzi zaś, jak w przypadku pozostałych dziedzin, z majątku Nobla pomnożonego m.in. na giełdach przez Fundację Noblowską.

Nagroda Nobla wynosi obecnie 11 mln koron (ok. 1 mln euro), to także złoty medal oraz kaligrafowany dyplom.