Czy zwierzęta wyczuwają trzęsienie ziemi? Naukowcy badają ich niezwykłe zachowania

Niespokojne psy, uciekające zwierzęta gospodarskie czy ptaki, które nagle znikają z okolicy. Takie historie od stuleci pojawiają się przy okazji potężnych trzęsień ziemi. Czy zwierzęta naprawdę potrafią wcześniej wyczuć zbliżającą się katastrofę? Naukowcy od lat próbują rozwikłać tę zagadkę, jednak odpowiedź okazuje się znacznie bardziej skomplikowana, niż można przypuszczać.

Zwierzęta zachowują się dziwnie przed trzęsieniem ziemi?

Opowieści o niezwykłym zachowaniu zwierząt poprzedzającym trzęsienia ziemi mają wielowiekową historię. W relacjach pojawiają się psy, które bez wyraźnego powodu zaczynają intensywnie szczekać lub próbują uciekać, bydło opuszczające miejsce odpoczynku, a także ptaki zachowujące się inaczej niż zwykle czy płazy nagle znikające z terenów rozrodu. Jeden z najbardziej znanych przekazów pochodzi ze starożytnej Grecji. Według opowieści szczury, węże i inne zwierzęta miały opuścić okolice miasta Helike przed niszczycielskim trzęsieniem ziemi w IV wieku p.n.e. Problem polega jednak na tym, że podobne obserwacje zazwyczaj nabierają znaczenia dopiero po katastrofie. Wówczas trudno jednoznacznie ocenić, czy zachowanie zwierząt rzeczywiście odbiegało od normy i miało związek ze zbliżającymi się wstrząsami.

Co zwierzę może wyczuć wcześniej niż człowiek?

Jedno z możliwych wyjaśnień wiąże się z falami sejsmicznymi. Podczas trzęsienia ziemi szybsze faje P docierają do danego miejsca wcześniej niż bardziej niszczycielskie fale S i powierzchniowe. Człowiek może nie zauważyć pierwszych, delikatnych drgań, podczas gdy niektóre zwierzęta są prawdopodobnie bardziej wrażliwe na subtelne wibracje podłoża. Dzięki temu mogą zareagować kilka sekund wcześniej. Nie oznacza to jednak, że potrafią przewidzieć katastrofę z wielogodzinnym czy kilkudniowym wyprzedzeniem - w takiej sytuacji reagują na trzęsienie ziemi, które już się rozpoczęło.

Naukowcy obserwowali krowy, owce i psy

Ciekawe wyniki przyniosły badania prowadzone we Włoszech, podczas których krowy, owce i osy wyposażono w czujniki monitorujące ich aktywność. Naukowcy zauważyli, że przed niektórymi wstrząsami zwierzęta stawały się bardziej aktywne. Nie jest to jednak dowód na istnienie niezawodnego “zwierzęcego alarmu” przed trzęsieniami ziemi. Aby potwierdzić taką zależność, potrzebne są dalsze, powtarzalne badania prowadzone w różnych warunkach.

Zobacz również

Ropuchy zniknęły przed trzęsieniem

Głośne były także obserwacje ropuch szarych prowadzone we Włoszech w 2009 roku. Na kilka dni przed silnym trzęsieniem ziemi w rejonie L’Aquili zwierzęta opuściły miejsce rozrodu. Naukowcy nie wiedzą jednak, co dokładnie wywołało tę reakcję. Pod uwagę brane są m.in. zmiany chemiczne w wodzie, zaburzenia elektromagnetyczne oraz procesy zachodzące w skałach przed wstrząsem. Jak dotąd żadnego z tych wyjaśnień nie udało się jednoznacznie potwierdzić.

Czy można przewidywać trzęsienia ziemi dzięki zwierzętom?

Na razie nie ma wystarczających dowodów, by zachowanie psów, ptaków czy zwierząt gospodarskich uznać za wiarygodny sposób przewidywania trzęsień ziemi. Nietypowe reakcje mogą mieć wiele innych przyczyn - od hałasu i stresu po zmianę pogody czy obecność drapieżnika. Niewykluczone, że niektóre gatunki rzeczywiście wychwytują subtelne sygnały niewyczuwalne dla człowieka, jednak nauka wciąż bada to zjawisko. Zwierzęta mogą więc dostarczać badaczom interesujących wskazówek, ale na razie niespokojny pies czy uciekające ptaki nie zastąpią sejsmografów i profesjonalnych systemów ostrzegania.